Literatuur en verantwoording

Literatuur

Bronnen

Ajuriaguerra, J. de. (1989). L’écriture de l’enfant. Delachaux & Niestle.

Atkins, K.A. (1988). Masters of the Italic letter. Twenty two exemplars from the sixteenth century. Boston: David R. Godine, Publisher Inc.

Backshop. (2018). Gezond en fit op de werkplek in 2018. Backshop, 4-1-2018. Opgehaald van https://www.backshop.nl/news/1/1126/Gezond-en-fit-op-de-werkplek-in-2018 en https://www.backshop.nl/ergonomie/stoprsi-tips.

Berninger, V.W., Yates, C., Cartwright, A., Rutberg, J., Remy, E. & Abbott, R. (1992). Lower-level developmental skills in beginning writing. Reading and Writing. 1992 (4), 257-280. Opgehaald van https://irvingtonparentsforum.files.wordpress.com/2015/10/comparison-of-pen-keyboard-transcription-modes-in-children-with-without-learning-disabilities-berninger-2009.pdf

Berninger, V.W., Abbott, R.D., Whitaker, D., Sylvester, L. & Nolen, S.B. (1995). Integrating Low- and High Level Skills in Instructional Protocols for Writing Disabilities. Learning Disability Quarterly, 1995, 18(4), 293-309.

Berninger, V. Abbott, R., & Augsburger, A. et.al. (2009). Comparison of pen and keyboard transcription modes in children with and without learning disabilities. Learning Disability Quarterly  32(3), 123-141.  Opgehaald van https://irvingtonparentsforum.files.wordpress.com/2015/10/comparison-of-pen-keyboard-transcription-modes-in-children-with-without-learning-disabilities-berninger-2009.pdf

Bickham, G. (1968). The universal penman. Engraved by George Bickham, London 1743. New York: Dover Publications, Inc.

Biesta, G. (2014, 24 maart). Wat is goed onderwijs? Over kwalificatie, socialisatie en subjectivering. Geraadpleegd op 29 april, 2017, van
https://www.onderwijsraad.nl/upload/documents/publicaties/volledig/De-volle-breedte-van-onderwijskwaliteit1.pdf

Blöte, A. & Horbach, C. (1985). Schrijfhouding en schrijfbeweging. Een behandeling geëvalueerd. In Thomassen, A.J.W.M., Galen, G.P. van & Klerk, L.F.W. de. Studies over de schrijfmotoriek. Theorie en toepassing in het onderwijs. Lisse: Swets & Zeitlinger B.V.

Boogaard, M., Dijkstra, A., Kuiper, E., Ledoux, G. & Nieuweling, H. (2016). Onderwijs in burgerschap: Wat scholen kunnen doen. Lessen uit wetenschap en praktijk. Nederland, Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Borysowicz, B. & Blöte, A. (1984). Beoordelingsmethode voor de schrijfhouding en de schrijfbeweging. Een bewerking en uitbreiding van de observatietabel van De Ajuriaguerra. Lisse: Swets & Zeitlinger B.V.

Briem, G.S.E. (bewerking: P.J.G. Keuss) (1985). De geschiedenis van de letter F: het belang van een historische analyse. In Thomassen, A.J.W.M., Galen, G.P. van & Klerk, L.F.W. de. Studies over de schrijfmotoriek. Theorie en toepassing in het onderwijs. Lisse: Swets & Zeitlinger B.V.

Bus e.a., 1991 in Expertisecentrum Nederlands, (2018). 3.3.2 Ontwikkeling geletterdheid. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Camp, A. (1992). Pen Lettering. London: A&C Black.

Campbell, G.L. (1997). Handbook of scripts and alphabets. Londen/New York: Routledge.

Christensen, C.A. (2004). Relationship between orthographic-motor integration and computer use for the production of creative and well-structured written text. British Journal of Educational Psychology. 2004 (74), 551-564.

Connelly, V., Gee, D. & Walsh, E. (2007). A comparison of keyboarded and handwritten compositions and thee relationship with transcription speed. British Journal of Educational Psychology, 2007(77), 479-492.

Corstens-Mignot, M.A.A.M.G., Cup, E.H.C. & Hartingsveldt-Bakker, M.J. van. (2000). SOESSS. Theorie en praktijk. Standaard Observatie Ergotherapie Schrijven en Sensomotorische Schrijfvoorwaarden. Den Haag: Boom Lemma Uitgevers.

Crook, C. & Bennett, L. (2010). Does using a computer disturb the oranisation of children’s writing? British Journal of Educational Psychology, 2007(25), 313-321.

Curriculum.nu. (2018). Rapport Handreiking brede vaardigheden. Voor ontwikkelteams en ontwikkelscholen.

Curriculum.nu. (2019). Vierde tussenproduct ontwikkelteam Nederlands. Gevonden op https://curriculum.nu/ontwikkelteam/nederlands/

Dale, Van. (1992). Groot woordenboek der Nederlandse Taal.

Derwig, M. (2002). Schrijfkriebels. Handboek voor bewegingservaringen in het platte vlak. Valkenburg aan de Geul: Franciscusoord Mytylschool.

Dover Publications. (1953). Three Classics of Italian Calligraphy, an unabridged reissue of the writing books of Arrighi, Tagliente, Palatino. New York: Dover Publications, Inc.

Erhardt, R.P. (1994). Developmental Hand dysfunction, 34. Arizona: Therapy Skill Builders.

Expertisecentrum Nederlands (2018a). 6.3.2 Schrijfproces. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/6_stellen/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands (2018b). 3.3.1 Schriftsystemen. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018c). 9.2.5 Dictee. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/9_spelling/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018d). 6.3.3 Schrijfstrategieën. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/6_stellen/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018e). 3.1.6 Visuele vaardigheden. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018f). 3.1.1 Ontluikende geletterdheid. 3.1.11 Zelfgeschreven teksten. 3.3.2 Ontwikkeling geletterdheid. 3.4.8 Beginnende geletterdheid in geïntegreerd onderwijs. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018g). 3.2.6 Leeromgeving beginnende geletterdheid. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018h). 3.1.4 Taalbewustzijn en alfabetisch principe. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018i). 3.2.3 Gerichte aanwijzingen bij beginnende geletterdheid. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Expertisecentrum Nederlands. (2018j). 3.2.7 Activiteiten beginnende geletterdheid. Les in taal. Kennisplatform Taaldidactiek. Gevonden op https://www.lesintaal.nl/platform_taaldidactiek/3_beginnende_geletterdheid/kennisbasis.htm

Francken, J. (2013). Schrijven versus typen: Wat zegt de neurowetenschap? Opgehaald van  https://wij-leren.nl/typen-schrijven-typecursus-lezen.php

Freeman, A., MacKinnon, J.R. & Miller, L.T. (2005). Keyboarding for Students with Handwriting Problems. Physical & Occupational Therapy In Pediatrics. 2005;25(1):119-148.

Galen, G.P. van. (1991). Handwriting: issues for a psychomotor theory. Human Movement Science. 1991;10:165-191.

Getty museum. (1992). Mira Calligraphiae Monumenta. A Sixteenth-Century Calligraphic Manuscript Inscribed by Georg Bocskay and Illuminated by Joris Hoefnagel. Malibu: The J. Paul Getty Museum.

Graham, S., Weintraub, N., Berninger, V. & Schafer, W. (1998). Development of Handwriting Speed and Legibility in Grades 1-9. Journal of Educational Research. 1998; 92(1): 42-52

Graham, S., Harris, K.R. & Fink, B. (2000). Is handwriting causally related to learning to write? Treatment of handwriting problems in beginning writers. Journal of Educational Psychology. 2000;92(4):620-633.

Harris, D. (1996). De kunst van het kalligraferen. Historisch overzicht en praktische handleiding. De Bilt: Cantecleer BV.

Hattie, J. (2009). Visible learning. A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Auckland University New Zealand.

Jackson, D. (1981). Van beitel tot vulpen. De geschiedenis van het schrift. Veenendaal: Gaade Uitgevers.

James, K.H., & Engelhardt, L. (2013). The effect of handwriting experience on functional brain development in pre-literate childeren. Trends in Neuroscience and Education, 1, 15–20. Opgehaald van http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2211949312000038

Kandel, S., Soler, O., Valdois, S. & Gros, C. (2006a). Graphemes as motor units in the acquisition of writing skills. Reading and Writing. 19, 313-337.

Kandel, S. & Valdois, S. (2006b). Syllables as functional units in a copying task. Language and Cognitive Processes. 21(4), 432-452.

Kandel, S. & Perret, C. How do movements to produce letters become automatic during writing acquisition? Investigating the development of motor anticipation. International Journal of Behavioral Development. 2015;39(2):113-120.

Kapr, A. (1983). Schriftkunst. Geschichte, Anatomie und Schönheit der Lateinischen Buchstaben. Dresden: Verlag der Kunst.

Karlsdottir, R. (1996). Print-script as initial handwriting style I: effects on the development of handwriting. Scandinavian Journal of Educational Research. 1996; 40(2). 161-174.

Karlsdottir, R. (1996b). Print-script as initial handwriting style II: effects on the development of handwriting. Scandinavian Journal of Educational Research. 1996; 40(3). 255-262.

Karlsdottir, R. (1996c). Development in cursive handwriting. Perceptual Motor Skills, 1996, April:82(2): 659-673.

Kharraz-Tavakol, O.D., Eggert, T., Mai, N. & Staube, A. (2000). Learning to write letters: transfer in automated movements indicates modularity of motor programs in human subjects. Neuroscience letters. 2000 Mar 17;282(1-2):33-6.

Kiefer, M. & Trump, N.M. (2012). Embodiment theory and education: The foundations of cognition in perception and action. Trends Neuroscience Education. 2012; 1(1):15-20. http://dx.doi.org/10.1016/j.tine.2012.07.002

Kooijman-Thomson, E. (2018). Handschriftonderwijs en schrifteducatie. Een visie op de kern van het vak (2). Op www.cantal.nl. Rosmalen: Cantal.

Loisos, G. (1999). Daylighting in schools. An Investigation into the Relationship Between Daylighting and Human Performance. California: Heschong Mahone Group.

Longcamp M, Boucard C, Gilhodes JC & Velay JL. (2006). Remembering the orientation of newly learned characters depends on the associated writing knowledge: A comparison between handwriting and typing. Human Movement Science. 2006;25:646-656.

Longcamp, M. Boucard, C., Gilhodes, J.C., Anton, J.L., Roth, M., Nazarian, B. & Velay, J.L. (2008). Learning through Hand- or Typewriting Influences Visual Recognition of New Graphic Shapes: Behavioral and Functional Imaging Evidence. Journal of Cognitive Neuroscience. 15-6-2008; 20(5), 802-815.

Mafundikwa, S. (2004). Afrikan Alphabets. The story of writing in Afrika. Mark Batty Publisher.

McDermott, B. (2001). Egyptische hiërogliefen. Leer de geheime taal van de farao’s. Baarn: Bosch & Keuning.

Meulenbroek, R.G.J. & Van Galen, G.P. (1986). Movement Analysis of Repetitive writing behaviour of first, secon and third grade primary school children. In Graphonomics: Contemporary Research in Handwriting. Kao HSR, Van Galen, G.P. & Hoosain, R. editors. Nederland: Elsevier Science, 1986.

Meijden, H. van der. (2005). Knowledge construction through Computer Supported Collaborative Learning: Student elaborations in synchronous, asynchronous, and three-dimansional learning environments. Radboud Universiteit Nijmegen. Opgehaald van http://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/26973/26973_knowcothc.pdf

Meijden, H. van der & Tesselhof, M. (2015). Met blind typen beter spellen en stellen op de computer. Levende Talen Tijdschrift, 16 (4). 2-15.

Middendorp, J. (2012). De vorm van tekst. Amsterdam: BIS Publishers.

Moonen, E. (2012). Dwaalspoor dyslexie: Hoe elk kind een vlotte lezer wordt. Antwerpen: Standaard Uitgeverij.

Mueller, P.A., & Oppenheimer, D.M. (2014). The pen is mighter than the keyboard: Advantages of longhand over laptop note-taking. Psychological Science, 25(6), 1159-1168. http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0956797614524581

National Geographic Society. Historia. Amsterdam: Hearst Media Nederland C.V.

Noordzij, G. (1991a). De streek. Theorie van het schrift. Leersum: Uitgeverij ICS Nederland B.V.

Noordzij, G. (1991b). De staart van de kat. De vorm van het boek in opstellen. Leersum: Uitgeverij ICS Nederland B.V.

NVS, NEN, TU Delft. (2006). Schoolmeubilair, hoe zit dat? www.touse.nl

Olive T, Kellogg RT. Concurrent activation of high- and low-level production processes in written composition. Mem Cognit. 2002;30(4):594- 600.

Onderwijsraad (2016). De volle breedte van onderwijskwaliteit: Van smal beoordelen naar breed verantwoorden. Nederland, Den Haag: Onderwijsraad.

Overvelde, A., Bommel, I. van, Bosga, I., Cauteren, M. van, Halfwerk, B., Smits-Engelsman, B., Nijhuis-van der Sanden, R. (2010). KNGF Evidence Statement. Motorische schrijfproblemen bij kinderen. Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie, 2011, 121(2). supplement.

Overbeek, R. (2010). Visueel comfort. ‘Het ideale leslokaal’, atelier Duurzaam. Agentschap NL.

Palmis S, Danna J, Velay J-L & Longcamp M. (2017). Motor control of handwriting in the developing brain: A review. Cognitive Neuropsychology. 2017;34(3-4):187-204. DOI: 10.1080/02643294.2017.1367654.

Parush, S., Pindak, V., Hahn-Markowitz, J. & Mazor-Karsenty, T. (1998). Does fatigue influence children’s handwriting performance? Work. 1998 (11). 307-313.

Peper, E. & Weijman, A.C.M. (2003). De computermens. Evolutie en preventie van RSI. Rijswijk: Uitgeverij Elmar B.V.

Peverly, S. (2006). The Importance of handwriting speed in adult writing. Developmental Neuropsychology, 29(1). 197-216.

Philips. Een nieuwe norm voor werkplekverlichting. NEN-EN 12464-1:2011. Gevonden op: https://www.technischeunie.nl/images/content/NEN-EN12464-1.pdf

Qu Lei Lei. (2002). The simple art of Chinese Calligraphy. New York: Watson-Guptill Publications.

Ricken, A., Velden, M. ten, Visser, B. & Hartingsveldt, M. van. (2015). Afstemmen van het schoolmeubilair. De rol van de school en de leerkracht. JSW, 10 juni 2015, 18-21.

Robinson, A. (2001). Alfabet, hiëroglief en pictogram. De geschiedenis van het schrift. Baarn: Tirion.

Rosenblum, S. & Livneh-Zirinski, M. (2008). Handwriting process and product characteristics of children diagnosed with developmental coördination disorder. Human Movement Science. 2008 (27). 200-214.

Schreuders, P. (1997). Lay in – Lay out [En Ander Oud Zeer]. Amsterdam: De Buitenkant.

SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling. (2018). TULE inhouden & activiteiten. Kerndoelen Nederlands. Gevonden op tule.slo.nl/Nederlands/F-KDNederlands.html.

SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling. (2018). SLO-schriftelijk taalgebruik, leerdoel 5. Gevonden op http://tule.slo.nl/Nederlands/F-KDNederlands.html

Smits-Engelsman, B.C.M., Niemeijer, A.S. & Van Galen, G.P. (2001). Fine motor deficiencies in Children diagnosed as DCD on poor grapho-motor ability. Human Movement Science. 2001 (20; 1-2). 161-182.

Spierings, J.C.S.G. (2014). Het toetsenbord de baas. Bodegraven: Instruct.

Teulings, H.L. & Thomassen, A.J.W.M. (1985). Suggesties voor schrijfleermethoden op basis van psychomotorisch onderzoek. In Thomassen, A.J.W.M., Galen, G.P. van & Klerk, L.F.W. de. Studies over de schrijfmotoriek. Theorie en toepassing in het onderwijs. Lisse: Swets & Zeitlinger B.V.

Thomassen, A.J.W.M. & Teulings, H.L. (1985). Enkele notities over lettervormen op basis van inzichten in de psychomotoriek. In Thomassen, A.J.W.M., Galen, G.P. van & Klerk, L.F.W. de. Studies over de schrijfmotoriek. Theorie en toepassing in het onderwijs. Lisse: Swets & Zeitlinger B.V.

Treebus, K.F. (1995). Tekstwijzer. Een gids voor het grafisch verwerken van tekst. ’s-Gravenhage: SDU Uitgeverij.

Verhoeven & Aarnoutse, 1999 in Expertisecentrum Nederlands, 2018.

Vinter, A. & Chartrel, E. (2008). Visual and proprioceptive recognition of cursive letters in young children. Acta Psychol. 2008, 129. 147-156.

Vinter, A. & Chartrel, E. (2010). Effects of different types of learning on handwriting movements in young children. Learning and Instruction, 2010;20(6), 476-486.

Weinich, A. & Lamblin, Ch. (2002). Jouer à écrire en chinois. Paris: Retz.

Wij-leren.nl. (oktober 2018). Kennisplatform voor het onderwijs. Begrip: Voor- en vroegschoolse educatie. Gevonden op https://wij-leren.nl/vve-voor-vroegschoolse-educatie.php

Wright, P. (1999). Psychology of Layout: Consequences of the Visual Structure of Documents. Association fort he Advancement of Artificial Intelligence; AAAI Technical Report FS-99-04.

10voordeleraar. (2018). Kennisbasis Handschriftonderwijs en schrifteducatie in Kennisbases en profilering lerarenopleiding basisonderwijs. Februari 2018. Den Haag: Vereniging Hogescholen.

10voordeleraar. (2018). Kennisbasis  Generiek in Kennisbases en profilering lerarenopleiding basisonderwijs. Februari 2018. Den Haag: Vereniging Hogescholen.

Kinderboeken

Ahlberg, J. & Ahlberg, A. (2003). De Puike postbode. Gottmer Uitgevers Groep B.V.

Keuper-Makkink, A., Schubert, I. & Schubert, D. (2009). Kijk mijn letter. Noordhoff Uitgevers B.V.

Schmidt, A.M.G. (2003). Ziezo. De 347 kinderversjes. Querido.

Websites

https://www.arbocataloguspo.nl/WebCatalog/Catalog.aspx?type=Solution&Id=31&th=7&su=31&so=31

www.backshop.nl

https://www.online-opvoedhulp.nl/beeldschermtijd-kinderen-computeren-tablet -en-tv-kijken/

www.rsi-vereniging.nl

http://www.schoolergonomie.nl/advies-schoolmeubilair/downloads/

www.schrijfop.nl

Verantwoording

In van Schrift Naar Schrijven wordt met enige regelmaat en met dank gebruik gemaakt van voorbeelden uit diverse schrijfmethodes voor het primair onderwijs. Zo zijn uit de methodes Handschrift (Malmberg), Pennenstreken (Zwijsen), Zwart op wit (Zwijsen), Schrijven in de basisschool (Noordhoff uitgevers) en Schrift (Thieme Meulenhoff) voorbeelden van o.a. letters opgenomen.

In de opbouw van de leerlijn (Hoofdstuk 4) spelen zij een niet cruciale, want illustratieve, rol en zijn ze derhalve vervangbaar. Desondanks zijn wij blij met deze voorbeelden. Zij geven een beeld van de praktijk waar toekomstige leraren basisonderwijs in zullen functioneren. In die zin hebben zij dan ook een meerwaarde voor van Schrift Naar Schrijven.

 

Voor deze pagina van de website 'https://vanschriftnaarschrijven.nl' heeft u geen licentiecode nodig. Echter, kopieert of publiceert u (delen van) deze pagina', dan overtreedt u de wet op het auteursrecht.

 

Theme by Anders Norén